Blue Eyes Puzzle, Common Knowledge, và tại sao bản quyền bóng đá lại đắt như vậy?

1- Blue eyes puzzle:

Có một bài toán đố được mệnh danh là bài toán đó khó nhất trên đời, đó là bài toán đố về những con người có mắt mầu xanh, nội dung bài toán đố như sau:

Câu đố:

Ở một thế giới khác, nền khoa học kĩ thuật loài người do quá phát triển, con người phát minh ra những vũ khí khủng khiếp, chiến tranh nổ ra và phá hoại gần như toàn bộ thế giới. Chúa trời quá tức giận khi nhìn thấy cảnh này, bèn tìm cách trừng phạt loài người. Ông đem hết tri thức nhân loại, gửi gắm vào 201 người thông minh tài giỏi nhất, và nhốt tất cả họ vào một hòn đảo, sống biệt lập với loài người. Từ khi tri thức nhân loại biến mất, cuộc sống của con người quay về thời đồ đá, rất khổ sở. Cách duy nhất để cứu vớt họ, là phải có ít nhất một trong số 201 người tài giỏi, này thoát ra và chỉ dẫn cho họ.

Tuy nhiên, hòn đảo chứa 201 người này bị phù phép, nó ban cho 201 người này cuộc sống vĩnh cửu, nhưng lại lấy đi mất trí nhớ của họ. Họ không ai nhớ mình tên gì, hình dáng ra sao, quá khứ của mình như thế nào, tuy vậy họ vẫn là những người thông minh tột đỉnh, với trí nhớ tuyệt vời.

Để cho nhân loại một cơ hội, chúa trời đã nói với 201 người trên đảo rằng, mỗi đêm, cứ đúng 12 giờ, sẽ có một con cú thần đậu ở bờ biển, nếu người nào tới gặp cú thần, nói đúng mầu mắt của mình, cú thần sẽ cho họ rời khỏi đảo, và quay về với thế giới loài người. Tuy nhiên, mọi sự oái oăm ở chỗ, mỗi thứ gương họ soi, đều bị ảo ảnh che đi mất mầu mắt thật.Tất cả mọi người đều có thể nhìn được mầu mắt của người khác, tuy nhiên, bất cứ ai tiết lộ thông tin về mầu mắt của người khác đều phải đối mặt với cái chết ngay lập tức.

Trên đảo, trong số 201 người, có 100 người mắt mầu đen, 100 người mắt mầu xanh, và một cô bé gái nhỏ tuổi nhất tên Guru có đôi mắt mầu đỏ.

201 người thông minh, trải qua cuộc sống trên hòn đảo năm nay qua năm khác, họ biết được mầu mắt của tất thảy những người khác trên đảo, trừ mầu mắt của mình, tuyệt nhiên chẳng có ai thoát ra được khỏi hòn đảo đó.

Vào một ngày, cô bé Guru quyết định gọi tất cả mọi người lại, và nói một câu rất to:

  • Tôi thấy có người có mắt mầu xanh !!!

Vừa dứt lời, Guru đã lăn đùng ra chết, để lại mọi người thảng thốt trong sự bất ngờ.

Một thời gian sau, loài người đã khôi phục được văn minh nhờ kiến thức đem lại từ người tài giỏi. Nhưng có một điều vẫn không ai lý giải được, họ thoát ra hòn đảo đó bằng cách nào , và có bao nhiêu người trong số họ đã thoát ra, và bao nhiêu vẫn còn trên đảo ?

Bạn nào muốn thử giải thì có thể chưa cần đọc vội phần dưới đây, nhưng sau đây là lời giải cho câu đố vừa rồi :

Lời giải:

Giả sử hòn đảo ban đầu chỉ có một người mắt mầu xanh:

  • Khi Guru nói rằng, có nhìn thấy người có mắt mầu xanh lục , thì ngay lập tức đêm hôm đó, người có mắt xanh sẽ biết được Guru ám chỉ mình, và sẽ ra chỗ con cú để thoát ra khỏi đảo.

Giả sử hòn đảo ban đầu có 2 người mắt mầu xanh:

  • Khi nghe câu nói của Guru, cả hai người đều không nghĩ là mình có mắt mầu xanh, vì họ đều nghĩ là người còn lại mới đáng ra là người Guru ám chỉ. Tuy nhiên sau đêm thứ nhất, cả 2 người đều vẫn thấy người kia ở lại trên đảo. Họ sẽ suy ra còn ít nhất một người nữa mắt mầu xanh trên đảo, và họ sẽ suy ra đó là mình. Như vậy đêm thứ 2 sẽ có 2 người rời đảo.

Giả sử hòn đảo ban đầu có 3 người mắt xanh:

  • Họ sẽ suy luận y hệt trường hợp 2 người, và sẽ biết được mầu mắt của mình vào ngày thứ 3, và ba người sẽ rời khỏi đảo cùng nhau.

Mọi suy luận cứ tiếp diễn cho đến trường hợp có 100 người mắt xanh. Đến đêm thứ 100, tất cả 100 người mắt xanh đều cùng nhau rời đảo, và mang theo cả nền văn minh nhân loại.

Vậy đấy, câu đố vui mệnh danh là khó nhất trên đời là như vậy.

2- Common Knowledge

Không biết mọi người có phần nào hụt hẫng, và thất vọng về câu đố được cho là “khó nhất” không, vì lời giải chắc cũng khá lãng xẹt. Nhưng có một câu hỏi mở rộng câu đố này mới là thứ thực sự làm cho câu đố trở nên nổi tiếng. (các bạn nhớ chuẩn bị tập trung đoạn này), đó là:

Nếu trên đảo đã có tới 100 người có mắt mầu xanh, vậy thì kể cả những người mắt xanh cũng nhìn thấy sờ sờ 99 người mắt xanh khác trên đảo. Thông tin mà Guru nói với mọi người “Tôi thấy có người mắt xanh” thật sự lại là một thông tin mà ai cũng biết. Vậy tại sao trước khi Guru nói ra, mọi người lại chẳng ai thoát ra khỏi đảo được ? Thông tin mà Guru nói với mọi người, nếu không phải là “có người có mắt mầu xanh”, thì thực chất là thông tin gì ?

Giả sử Weiner là một người khác trên đảo, trước khi Guru nói ra, Weiner thấy rất nhiều người mắt mầu xanh. Tất cả mọi người khác trên đảo đều như Weiner. Tuy nhiên, Weiner không thể suy ra được những người khác có biết điều tương tự không, và kể cả họ có biết, thì họ có biết là Weiner biết hay không.

Như vậy, thực chất khi Guru nói ra thông tin kia, chỉ nhằm trả lời cho Weiner và cả đảo là :” Ồ, người khác cũng biết điều mình nghĩ tới, và họ cũng biết là mình biết”. Kể từ giờ phút đó, mọi người mới cùng nhau đếm, và cùng nhau chờ tới ngày thứ 100 để rời khỏi đảo.

Trong cuộc sống, những thông tin tương tự như thế này, dưới dạng “Tôi biết, bạn biết, tôi biết là bạn biết, tôi biết là bạn biết là tôi biết” … được gọi là common knowledge.  Lấy một vài ví dụ:

  • Bạn nam và bạn nữ thả thính nhau, cả 2 người đều thích người còn lại nhưng không ai dám tỏ tình. Cho đến khi tỏ tình thì thông tin 2 người thích nhau mới thành common knowledge
  • Một đồng nghiệp xấu tính, nói xấu sau lưng một người khác nhưng dưới dạng chat private message với từng người một trong công ty. Tuy nhiên thông tin này chỉ thành common knowledge khi người đồng nghiệp xấu tính đó chat trong group hoặc nói to về đói tượng họ muốn nói xấu trước mặt rất nhiều người.

Khái niệm common knowledge thực chất là một khái niệm về toán, và được phát triển rất sâu trong Game Theory , nhưng mình sẽ không bàn sâu vào phần đó. Một khái niệm phức tạp, nhưng không kém phần đẹp đẽ này, lại được ứng dụng rất nhiều trong Marketing.

3- Tại sao bản quyền bóng đá lại đắt như vậy ?

Việc phát triển mạnh mẽ của Facebook cũng như các mạng xã hội, đã khiến cho doanh thu của các hãng truyền hình bị thụt giảm nghiêm trọng. Budget của các công ty ngày càng dành miếng bánh to cho quảng cáo Facebook. Mình có lí do riêng để không dẫn link nhưng bạn nào tò mò có thể thử tìm hiểu xem tác động của mạng xã hội đến doanh thu của các hãng truyền hình như thế nào, và mình nghĩ VTV cũng không nằm ngoài tầm ảnh hưởng này. Có thể do doanh thu bị sụt giảm + giá bản quyền tăng cao đã làm cho VTV ngần ngại, vì ước tính doanh thu quảng cáo chẳng bù lại nổi tiền mua phát sóng, chưa kể thêm bao nhiêu chi phí phát sinh thêm.

Mình không có nhiều thông tin để tính chi phí quảng cáo trên đầu người của Facebook so với quảng cáo trên truyền hình. Nhưng quảng cáo trên Facebook có lẽ sẽ là giải phát tiết kiệm hơn cho doanh nghiệp, khi họ chỉ cần target một nhóm đối tượng khách hàng nhỏ.

Tuy nhiên, một doanh nghiệp, cho dù có quảng cáo Facebook tới hơn 40 triệu FB account ở toàn Việt Nam, thì mãi mãi mảnh quảng cáo đó chỉ là private knowledge. Vì những quảng cáo đó sẽ chỉ hiển thị trên màn hình của từng cá nhân, và họ không biết được những người khác có đang xem cùng không.

Nhiều năm trước, có một quảng cáo gây chấn động, lặp đi lặp lại vào đêm chung kết C1, đó là quảng cáo máy lọc nước Kangaroo. Ngay ngày hôm sau, mẩu quảng cáo annoying đó đã được viral , và trở thành một trong những quảng cáo thành công nhất mọi thời đại. Lí do là cho dù đêm hôm đó, mọi người có xem trận chung kết C1 một mình đi chăng nữa, thì bạn cũng sẽ biết là đồng nghiệp, sếp của bạn, bạn cùng lớp, thầy cô giáo bao nhiêu người nữa cũng đang xem và thấy annoying giống mình. Ngay sáng hôm sau , quảng cáo Kangaroo được nhắc đi khắp các trang mạng xã hội. Thành công của Kangaroo không phải đến từ việc quảng cáo kiểu annoying, mà thành công của Kangaroo là đến từ việc tận dụng được common knowledge: “Tôi xem, tôi thấy annoying, và tôi biết là bạn cũng thế”. 

 

Thực tế, trên thế giới, những giải đấu thể thao lớn là những cơ hội tạo ra common knowledge lớn nhất và dễ nhất. Ở Mĩ, doanh thu đến từ quảng cáo Superbowl của đài NBC lên tới hơn 400 triệu USD chỉ với 49 phút quảng cáo. Đấy cũng chính là lí do, các đơn vị cung cấp bản quyền những giải bóng đá này lại hét giá cao như vậy, họ biết, nhiều doanh nghiệp sẵn sàng trả mức giá trên trời, để tạo ra common knowledge cho sản phẩm của họ, quảng cáo vào những giờ bóng lăn.

Vì vậy, quảng cáo trên mạng xã hội, cho dù có phát triển đến mấy, thì cũng không thể thay thế hoàn toàn quảng cáo trên truyền hình được. Nhưng mà các hãng truyền hình cũng nên dè chừng, năm vừa rồi, Snapchat cũng đã được chiếu live stream toàn bộ giải Olympic, biết đâu có khi 4 năm nữa Facebook lại chiếu live stream World Cup chưa biết chừng.

Quay lại chuyện Việt Nam, với phong độ hiện thời của đội tuyển quốc gia Việt Nam, bất kì trận đấu nào của đội tuyển đều có sự quan tâm chẳng kém gì Superbowl ở Mĩ. Hơn nữa, chỉ cần Việt Nam vượt qua vòng bảng, thì mỗi trận đều là trận chung kết. Mình tin là các doanh nghiệp Việt Nam sẵn sàng trả nhiều triệu USD để có sự hiện diện của sản phẩm của mình, vào những phút giây vàng của bóng đá, nơi mà hàng chục triệu người đều đang hướng lên màn hình, đều biết là hàng chục triệu người khác cũng đang xem quảng cáo đó. Mình tin là nếu VTV chịu khó làm tốt, kèm theo doanh nghiệp tận dụng tốt “Common Knowledge” để tạo ra những quảng cáo đủ hay, thì người hậm mộ bóng đá Việt Nam từ sau sẽ không phải lo không có bóng đá để xem nữa.

 

Sao cuộc đời lại chán ?

Hôm nay có lịch 1 year review ở công ty mà mới ngẫm lại mình về Việt Nam đã gần được một năm rồi. Nếu nói về cảm nhận khi về Việt Nam thì với mình chẳng có gì phải phàn nàn, mình có một công việc mình yêu thích, có nhiều bạn bè để thi thoảng gặp gỡ tám chuyện bâng quơ, thi thoảng lại có được vài cuốn sách hay, nhưng cũng chỉ đọc được một vài chương đầu vì dẫu sao mình cũng chẳng còn thảnh thơi như thời sinh viên. Có một thứ, dạo gần đây mình mới để ý, mỗi khi gặp lại bạn bè, nhất là những người bạn lâu lâu mới gặp, khi sau cái câu :” Dạo này mày thế nào” thì nhiều người lắc đầu :” Chán lắm mày ạ”, hoặc “Chả có gì hay”… Thế là thế quái nào nhỉ, nếu cuộc sống của mọi người chán như vậy, thì cái gì mới là hay.

Tuần vừa rồi, mọi người lại ồn ào chuyện một chuỗi cafe đóng cửa. Mình thì lại lấy đó là chuyện bình thường, chuyện làm ăn kinh doanh lời thì mở thêm, lỗ thì đóng cửa bớt hoặc đóng cửa hẳn, nó tự nhiên như dòng nước chẩy từ chỗ cao xuống chỗ trũng vậy. Chuyện ấy giống như chỉ là phần nổi của tảng băng chìm thôi, mỗi ngày trôi qua ở cái đất Hà Nội này có hàng chục quán cafe mở mới hay đóng cửa, rồi thay tên đổi chủ thì nay 1 ngày họ đóng cửa chục quán liền cũng chẳng có gì là to tát, mà bạn nào biết thêm một chút về thị trường quán sá, sẽ biết nhiều lúc họ còn cố tình mở mới, đóng cửa cũ thật nhiều để thay đổi concept, làm cho mọi người thích thú hơn. Ngày, tháng, năm .. trôi qua, các quán cafe thay đổi, nhưng có một thứ chắc chắn tồn tại lâu hơn những quán xá ấy, và tiếp tục nuôi sống nó, đấy là chúng ta, những người uống cà phê.

Những người uống cafe, có nhiều lứa tuổi, tầng lớp khác nhau, họ đến vì nhiều lí do khác nhau, nhưng kha khá trong số đó ngồi ở đấy để giết thời giờ. Sẽ khó có cách nào giết thời gian rẻ, hiệu quả, mà lại đa dạng hơn việc uống cà phê.Ta chỉ cần bỏ ra vài chục ngàn, ngồi xuống, nhấp một ngụm cà phê, rồi (có thể) rít mọt hơi thuốc, ngắm nhìn người người đi lại trên đường, thi thoảng lại quay ra nốt câu chuyện với bạn bè. Họ nói chuyện show bitch, chuyện chính trị, rồi quay sang công việc, gia đình, vợ con, chuyện tương lai, rồi bất giác, họ lại thở dài :” Chán nhỉ”. Vèo cái, đôi tiếng đồng hồ trôi qua. Ơ, họ có gia đình, có công việc, có những ngày ngồi cafe thư thả, vậy mà vẫn kêu chán, vậy cái gì thì mới là hay ?

Nhân tiện nói đến đoạn dòng nước chảy, mùa mưa bão sắp đến, nếu bạn nào chịu khó đi ra đường vào những buổi sớm ngày bão, sẽ vẫn thấy những người đi xe máy cố chở hàng qua cầu Chương Dương. Mọi người có thể nghỉ ở nhà, nhưng họ thì không. Họ có thể chống lại thiên nhiên, nhưng không thể chống lại số phận của họ khi mà gia đình họ có thể chết đói ngay lập tức nếu như không có thu nhập của ngày hôm ấy. Chỉ có những con người khó khăn, hoặc những người thực sự quyết tâm(hay một từ gì đó gần gần như vậy) , mới là người làm cho dòng chảy của nền kinh tế này tiếp tục. Còn không,  cách tốt nhất, và có khi là rẻ nhất để chôn vùi tuổi trẻ vẫn là ngồi quán cafe. Họ tự hỏi, những giờ phút ngồi kiểm tra chứng từ cho chuẩn xác, những lúc tấp nập làm hồ sơ tín dụng cho khách, những giờ dài ngồi lập trình cho xong sản phẩm, liệu những thứ ấy đã đủ thú vị chưa, hay đó lại là những thứ buồn chán.

Mà trong lúc chưa biết cái gì hay, chưa biết cái gì mới, thì họ vẫn cứ ngồi chờ đợi trong các quán cafe ấy, nộp tiền cho ông chủ như một cách để cho nền kinh tế tiếp tục chuyển động, biết đâu một ngày đất nước tự nhiên thoát khỏi bẫy thu nhập trung bình, họ lại có thứ gì đó hay ho để làm, có thứ mới để làm ăn, có khách hàng mới để phục vụ, kiểu vậy… Còn nếu không, thì họ lại tiếp tục ngồi đấy, trong cái bẫy trung bình của chính bản thân mình.

Trong đầu đầy ắp những con số rồi luận điểm để nói cho ra nhẽ, nhưng chắc chắn sẽ không nhiều người đọc và cố hiểu, chỉ muốn nhắn nhủ một điều là, nếu các bạn đang thấy chán, hãy làm gì khác đi, đừng để thời gian chôn vùi tuổi trẻ của mình.

Còn mình, thi thoảng cũng buột miệng, nhưng thực tình, chưa bao giờ thấy chán 🙂

They can’t both be right. Market Effeciency and P versus NP problem.

Những người học tài chính chắc chẳng còn xa lạ với thuyết “thị trường hiệu quả” (market efficiency). Giải thích đơn giản của thuyết này là, thị trường luôn hoạt động theo cách mà không nhà đầu tư nào có thể kiếm lời được cả. Tùy vào mức độ mạnh yếu của thị trường hiệu quả mà ở dạng mạnh nhất ( strong form) thậm chí những nhà đầu tư nắm giữ thông tin nội bộ cũng không thể kiếm lời được. Khái niệm này gọi là “thuyết” bởi vì giới học tài chính còn cãi nhau vỡ đầu xem là thị trường hiệu quả có thực sự tồn tại không.

Vào năm 2007, Doran, Peterson, và Wright có làm một khảo sát 4500 giáo sư dậy tài chính, kết quả là

– 90% tin vào thị trường hiệu quả mức độ yếu (weak-form).

– 75% tin vào thị trường hiệu quả mức độ trung bình (semi-strong form)

– 40% tin vào thị trường hiệu quả mức độ mạnh (strong form).

Kết luận của mấy bác này là, hầu hết các giáo sư đều tin vào thị trường hiệu quả mức yếu và trung bình. Tất nhiên là chả mấy ai dại dột trả lời là tin vào thị trường hiệu quả mức độ mạnh rồi, bởi thị trường mà hiệu quả đến thế thì các bác còn đi dậy tài chính làm gì nữa. Năm 2010, Doran, Peterson và Wright có làm lại bản survey một lần nữa, nhưng tiếc là mình không có access được kết quả.

Thế là hết chuyện của các nhà tài chính .

Sang chuyện của mấy bác học Computer Science.

Mấy bạn học Computer Science chắc không hề lạ lẫm gì với khái niệm P và NP. Giải thích cũng khá lằng nhằng, nhưng đại loại

P (Polynomial Time) là những dạng bài toán có thể giải trong thời gian hữu hạn. Ví dụ :tính 5×6, 101 có phải số nguyên tố hay không … 

NP (Non-deterministic Polynomial time ) là những dạng bài toán mà nếu đưa ra lời giải thì có thể xác định được lời giải ấy đúng hay sai trong khoảng thời gian hữu hạn. Ví dụ : 24 có phải 4! hay không, 1 tỉ tỉ có phải là kết quả của 100! hay không … Đại loại những bài toán này nếu giải bình thường thì rất lâu nhưng nếu có một kết quả thì check xem đúng hay sai sẽ rất nhanh.

Dân Computer Science cũng cãi nhau vỡ đầu xem, P và NP có bằng nhau hay không. Vì nếu P= NP thì hầu hết những thứ gọi là “bảo mật” như thẻ tín dụng, bí mật quân sự, mật khẩu wifi … sẽ không còn bảo mật nữa, mọi “thiên tài” trên thế giới đều có thể nhân bản được, và người đầu tiên chứng minh được P = NP có thể ngay lập tức nhận được 7 triệu USD từ Clay Institute (http://blog.computationalcomplexity.org/2004/05/what-if-p-np.html). Còn rât nhiều điều thú vị xoay quanh P và NP nhưng không liên quan tới bài viết này lắm nên mình không đưa vào

Lại có một ông, tên là Gasarch, năm 2002 có phỏng vấn rất sâu 100 người và nhận được phản hồi như sau (http://www.cs.umd.edu/~gasarch/papers/poll.pdf)

– 9 người tin rằng P= NP

– 61 người tin là P# NP

– Những người còn lại không đưa ra ý kiến hoặc cho rằng vấn đề này không thể nào chứng minh được.

———-

Nhìn lại 2 bản survey, ta có thể tạm kết luận, dân tài chính thì tin rằng thị trường hiệu quả, còn dân Computer Science thì không tin vào P=NP.

Thế nhưng, một điều kiện quan trọng để thị trường hiệu quả xẩy ra là việc người ta nhanh chóng phát hiện ra được những chiến lược đầu tư hoàn hảo nhất trong thời gian tích tắc, đồng nghĩa với việc P = NP(điều mà dường như rất khó xẩy ra).

“Everyone who could appreciate a symphony would be Mozart; everyone who could follow a step-by-step argument would be Gauss; everyone who could recognize a good investment strategy would be Warren Buffett.” – Trích “http://www.scottaaronson.com/blog/?p=122

Như vậy, rõ ràng niềm tin của dân Finance và dân Computer Science đang bị mâu thuẫn, cho đến khi có lời giải chung cho cả 2. Hay nói cách khác :”They can’t both be right”. 

——-

Về cá nhân mình, thì mình không tin vào thị trường hiệu quả, nhất là khi đọc xong mấy tài liệu vỡ lòng của CS.

Mình không phải dân Computer Science, cho nên có thể nửa sau viết theo ý hiểu là chính, bạn nào thấy mình bị hiểu sai thì có thể chỉnh lại. 😀

Chung kết U19, ai mới là huấn luyện viên.

Thua nhưng vẫn làm nên lịch sử

Hết hiệp một, có việc bất đắc dĩ phải ra ngoài, lúc kịp check kết quả thì đã 0-1 rồi. Buồn da diết.

Cho dù có thất bại, nhưng có lẽ trong chúng ta không mấy ai không thầm cảm ơn các cầu thủ U19 và đằng sau là sự trợ giúp của Bầu Đức và HLV Grachen, những người đã làm sống dậy niềm tin vào bóng đá nước nhà của triệu triệu người dân Việt Nam Một dân tộc nhiều năm trước từng được báo chí nước nhà tự xưng là “yêu bóng đá nhất thế giới” lại một lần nữa có cơ hội thể hiện tình yêu bỏng cháy của mình với môn thể thao vua. Đã bao năm rồi, người hâm mộ mới được một lần khóc trên khán đài cùng với cầu thủ. Các em xứng đáng nhận được nhiều hơn triệu triệu lời khen ngợi. Ai muốn khen các em, hãy khen hết lời, chả hiểu sao người ta lại ngại ban phát những lời khen xứng đáng … con người ta cũng cần lời khen để lớn lên mà.

Liệu chúng ta có xứng đáng có một kết quả cao hơn:

Mình vốn không phải là người rất rành về bóng đá, cũng như chiến thuật. Mình cũng chẳng phải thể loại cái gì qua rồi thì phán cứng như đúng rồi, nhưng nói đi rồi cũng phải nói lại, nếu như khen không tiếc lời, thì chúng ta cũng đừng ngại chê.

Binh pháp ngày xưa từng nói,”kiêu binh tất bại”, trong các loại binh thì kẻ vừa thắng trận mới là người dễ thua nhất. Nước Tầu ngày xưa có Lục Tốn,Hoàng Trung nước Việt Nam ta thì có Lê Hoàn,Ngô Quyền, Trần Hưng Đạo… cũng từng dùng kế kiêu binh mà lấy ít địch nhiều, một chọi chín mười mà vẫn thắng.

Sau trận thăng 4-1 ở vòng bán kết, cộng thêm sự cổ vũ của mấy chục nghìn khán giả trên khán đài, tiếp thêm là sự nâng bi quá đà của báo chí rồi các BLV, các em U19 của ta còn non trẻ tự biến mình thành kiêu binh, tấn công dồn dập. Việc tâm lý hiện tại của toàn đội như nào ảnh hưởng rất lớn đến việc lựa chọn chiến thuật, và có lẽ, ngay cả trong trận đấu này, ông Grachen cũng bị người hâm mộ biến thành “kiêu tướng”, chọn cho các em một lối đá tấn công, tuy sắc bén, đẹp mắt, nhưng lại hoàn toàn đoán trước được.

Hết hiệp một mình cũng đã có status nói về điều này, nhưng không dám mạnh mồm, chỉ dám bóng gió, sợ giảm nhiệt của các bạn CĐV.

Cổ động viên nên làm gì

Nói như vậy, nghĩa là chúng ta phải bớt cổ vũ khích lệ các em đi sao, phải bớt khen đi sao. Quan điểm của cá nhân mình là :”Hãy cứ khen, hãy cứ khích lệ các em”. Việc của chúng ta, là người hâm mộ, là trao cho các cầu thủ những lời nhận xét đúng với những gì ngươi ta được nhận, còn việc chế ngự cảm xúc của mình, đó là việc của các em. Trong môn chạy ngắn 100m, có một mẹo nhỏ là, đừng đặt mục tiêu ở đúng 100m, hãy đặt mục tiêu ở cách xa hơn đó một chút. Hãy nhìn vào đội tuyển Nhật Bản, về kĩ thuật, tốc độ, sự phối hợp đồng đôi, họ chẳng hơn chúng ta là bao, thậm chí có nhiều khía cạnh còn có phần đuối hơn đội tuyển Việt Nam. Nhưng bóng đá Nhật Bản vốn có truyền thống lâu đời hơn, rồi không ít những cầu thủ trong lứa U19 ấy sẽ tham dự các World Cup các kì sau, U19 DNA chỉ như một kì thi cọ sát, vì vậy tư tưởng của các cầu thủ Nhật(và cả huấn luyện viên) lúc nào cũng trong trạng thái rất độc lập, từ đó lựa chọn được cho mình chiến thuật đúng đắn nhất.

Chế ngự cảm xúc là một việc chẳng hề đơn giản. Đến cả những nhà đầu tư chứng khoán lõi đời còn bị chiến thắng làm mờ mắt, mà đến lúc Warren Buffet đã đúc rút ra 2 trong số các nguyên tắc đầu tư thành công là phải có kỉ luật và kiểm soát được cảm xúc của mình.

Những thành công lớn hơn đang đến rất gần.

Hôm nay, chúng ta đá ngang cơ Nhật Bản,bóng đá chúng ta đã có những cá nhân xuất sắc, và cả vị tướng tài (ông Grachen). Thành công, thất bại, nhận lời khen, nhận lời chê, tất cả đều là những thành tố không thể thiếu của sự trưởng thành. Nhứng thiếu sót về thể lực, những sự hoàn thiện về kĩ năng đêu sẽ dần được cải thiện, nhưng sự trưởng thành về bản lĩnh chiến đấu thì không thể có được nếu không có những thất bại. Hãy đặt những mục tiêu xa hơn, rồi chúng ta sẽ không bị chịu áp lực trước những mục tiêu nhỏ.

Và người hâm mộ, mình xin nhắc lại lần cuối khẩu hiệu mà mình đã nhắc đi nhắc lại rất nhiều lần rồi:”Hãy khen, hãy chê nhiều vào, cho các em ý lớn”. 

Tôi đi tìm câu trả lời. (P.1)

Phần 1: Những ngày chưa tốt nghiệp

“Có những mùa hè đi trôi qua châm hơn bình thường”

Chuyện thất nghiệp

Tết  âm lịch đầu năm 2013, ngày mà mình đang là sinh viên năm cuối về quê ăn tết. Đi chơi tết, hễ gặp ai lại là câu chuyện :

– Ôi thằng Công này dạo này lớn thế, cao bao nhiêu rồi cháu

Tự nhủ (năm ngoái bác cũng nói y hệt vậy) 

– Cháu cao 1m60 ạ 

– Ôi cao thế, cha bố mày, hoc năm thứ mấy rồi, sắp lấy vợ được rồi. 

Thi thoảng thì có người nhận ra là mình nói đùa, thi thoảng thì mình kiểu trả lời thật là mình cao 1m80, nhưng mà người ta cũng chả quan tâm, sang năm lại hỏi tiếp ấy mà. 

– Dạ cháu năm 4, tháng 6 này tốt nghiệp 

– Thế bố mẹ đã tính “xin” việc được ở đâu chưa. 

Chẳng phải mỗi ở quê, mà kể cả thành phố, mọi người cũng vẫn nhắc đến chuyện “xin” việc. Việc càng ngon (ý là kiếm được nhiều tiền)  thì càng phải bỏ ra nhiều tiền. Ở dưới này, nơi mà nhiều bậc phụ huynh năm nào cũng phải bán vài con trâu đi cho con thi đại học, đến năm thứ 3 con mới đỗ thì lại tiếp tục 4-5 năm nữa bán dần trâu để có tiền chuyển lên cho con ăn chơi kiếm cái bằng về, người ta dần dần càng ý thức được chuyện đã làm cán bộ là phải bỏ tiền ra xin.  Không xin thì lấy đâu ra chỗ mà làm

– Dạ cháu cũng đang “kiếm” chỗ nào phù hợp thì làm. 

Mình trả lời giọng điệu bình thường, vừa phải, cũng để thể hiện là “cháu đây cũng không đến nỗi phải xin”, nhưng chắc chả ai nhận ra là mình có correct lại từ “xin” thành từ “kiếm” vì cơ bản với đa phần mọi người, 2 từ ý cũng chả có gì khác nhau. 

Nhưng rồi đến người thứ 2, thứ 3, rồi người thứ 10, thứ 20 hỏi, tiếp tục lại đoạn hội thoại y hệt, mình lại tự nhủ :” Chết mẹ, tự tin cho lắm vào, thế nhỡ ra trường không có việc thì sao, mang tiếng học Ngoại Thương, về lại bảo cháu thất nghiệp thì ngượng cả bố cả mẹ”

Thế rồi mình cũng mặc kệ, 6 tháng trôi qua vèo vèo, cũng tại quá nhiều thứ phải lo, VỲF 2013,  CFA level 2, rồi Sinh Viên Năng Động, rồi khóa luận cuốn mình vào vòng xoáy của deadline,…Thi thoảng lại rộ lên mấy công ty kiểm toán, rồi Uni, PG, Pepsi… thực ra là cũng có hứng thú nhưng rồi cũng vì deadline này nọ mà mặc kệ, cứ 3 hôm ngồi viết bài luận, 5 hôm đi phỏng vấn, thời gian đâu mà học bài, trượt CFA thì sao. Nhiều lúc còn ngồi ngoài cười mấy đứa bạn kiểu :” Sao đam mê của chú rẻ bèo thế, apply kiểm toán thì thôi FMCG, mà apply FMCG thì thôi kiểm toán” rồi thì ” Chú không thích làm ngân hàng thì ở nhà mà chơi Dota, đi làm lại phải chuyển sang chơi đế chế”. 

Xong cuối cùng chúng nó có việc hết, còn mình thì vẫn thất nghiệp =)).Về sau ngẫm lại, đúng là thị trường lao động VN bây giờ công việc đi làm khởi đầu để mà nuôi bản thân đã ít, đam mê mấy, tham vọng mấy thì cứ phải gác sang một bên cái đã, apply bừa đi, vào đâu thì vào, PV kiểm toán thì bảo em đam mê kiểm toán, vào ngân hàng thì bảo em sẵn sàng chết vì ngân hàng, cứ có việc làm đã, rồi lo sự nghiệp sau. 

Những cuộc gặp mặt bất ngờ

Mình vẫn nhớ như in ngày 31/5 vô địch SVND, lòng lâng lâng. Lúc thầy Việt Dũng- vừa là ban giám khảo buổi hôm ý, cũng lại là thầy giáo hướng dẫn khóa luận của mình lên trao giải bắt tay còn nói thêm 1 câu:

– Vô địch đừng quên làm khóa luận em nhé

– Vâng ạ, mai em thi xong CFA rồi sẽ làm ngay. 

Vậy mà về sau đến 8/6 cũng xong nổi cái khóa luận tốt nghiệp, quả là kì tích. 

Chuyện được vô địch SVND, bất chấp deadline khóa luận đến gần, vẫn hẹn ông anh đi ăn. Sáng hôm ý vác xe ra Phùng Hưng, ngồi chờ ông một lúc rồi ông bảo đèo ra Lạc Long Quân. Ngồi sau xe anh bảo:

– Hôm nay cho chú uống rượu với CEO Pepsi miền Bắc

Tuy cũng shock, kiểu chưa biết có thật hay không nhưng mà đi uống rượu thì cứ uống thôi, hóa ra là được gặp chú Lê Mạc Linh thật. Lúc gặp dại mồm cứ chào hỏi bằng “chú” liên tục, xong cứ mỗi câu “chú” là phải làm một chén. Câu chuyện của mấy bác bạn nhậu lâu năm cũng kết thúc nhanh, vì cũng là bạn nhậu lâu năm mà, mấy bác mới quay sang hỏi chuyện mình vì dù sao cũng còn bé nhất và mới nhất. Câu chuyện cũng dài dài, tình tiết nhiều, nhưng mình nhớ nhất lúc ngà ngà say (mình say còn không biết các bác ý có say không) bác chia sẻ: (đại ý kiểu như sau)

– Cháu làm gì cũng phải có bản sắc, mà bản sắc là phải toàn diện từ đầu đến cuối. Ví dụ quán lợn mán này, cô nhân viên kia mặc áo tứ thân, cũng là mang lại bản sắc rồi, nhưng đúng kiểu của nó là không được mặc cooc sê, đi chân đất, thế nó mới dân tộc. 

Thế là câu hỏi về bản sắc vẫn theo mình cho tới bây giờ. 

Những mất mát

Nếu cái ngày trước khi thi CFA là ngày vui nhất của mình, đạt giải SVND và được công nhận sản phẩm, thì ngày trước hôm khai mạc VYF, cũng là ngày buồn nhất. Fail CFA L2 band 10. Điểm band10 có nghĩa là chỉ cần khoanh đúng thêm 1-2 câu trắc nghiệm nữa là mình đã pass rồi . Mà CFA thì thuộc loại trắc nghiệm chỉ có 3 câu, vì vậy kết quả này dường như chẳng còn gì đau đớn hơn. Rõ ràng chẳng có gì phải bàn cãi về kết quả này cả, mình làm quá nhiều việc trong một thời gian ngắn. Mình cũng không thấy trách cho sự may mắn hay gì cả, vì biết đâu, band 10 đã là may mắn với mình rồi. Cũng chẳng suy nghĩ nhiều được, vì cảm giác lúc ấy đơn giản chỉ là buồn thôi, cái sự buồn của một con hổ vồ trượt con mồi, cái sự buồn của một người đặt mục tiêu mà không thực hiện được cho dù nó quá cao. Nhưng còn buồn hơn, khi phải gạt hết sang một bên, vì tuần sau đó là VYF bắt đầu rồi, chẳng thể để một chuyện quan trọng này làm hỏng một chuyện quan trọng khác được.

Và dù sao, VYF 2013 cũng thành công, không phải mĩ mãn nhưng cũng là đáng khen ngợi với đội ngũ tổ chức trẻ và hẻo người như chúng mình…

 (còn tiếp )

 

 

Sách

Dạo gần đây thấy mọi người làm nhiều cái Book bucket challenge nên mình cũng làm một cái entry về sách. 

Mình không phải người hay đọc sách. Nếu như xếp sách vào một thứ gọi là đam mê thì nó hoàn toàn có thể xếp sau game, xem film, nghe nhạc, hay cafe chém gió với bạn bè. Hay nói một cách đúng hơn, mình “đã từng” là người hay đọc sách ngày còn bé. Thậm chí thời gian rất gần đây mình đã từng là người lượn lờ rất nhiều ở các cửa hàng sách nhưng lại bước ra mà chẳng mua cuốn nào. Nếu có phân loại những kẻ đọc sách thành 3,4 hay 5,7 loại, thậm chí 100 loại thì mình nhất định được xếp vào thể loại “đọc sách vì tò mò”.

Quả vậy, vào thuở bé, khi mình vẫn còn tò mò về mọi thứ xung quanh + tốc độ đọc và trí nhớ vẫn còn tốt thì cái gì mình cũng đọc, từ mấy cuốn “Có thể em chưa biết” cho đến “Bách khoa y học toàn thư”. Thậm chí mình còn từng đọc những thể loại sách kiểu “36 kế” , sách dậy thành công, sách xem bói, sách thôi miên… hay bất cứ thứ gì làm mình tò mò.

Tuy nhiên có một số thứ mình đọc chỉ một lần, kiểu mấy cuốn sách dậy thành công chẳng hạn… chẳng hiểu sao người ta lại có thể đọc tận mười mấy tập cha giầu cha nghèo mà không phát điên lên vì với mình, một quyển là quá đủ. Chính ra nếu được xét vào độ hợp lí của các công thức thì mình việc bói toán , tướng số còn có cơ sở khoa học hơn là mấy công thức thành công. 

Thế là mỗi lần mình bước vào hiệu sách, kết cục là lại bước ra. Trong các tiệm sách ở VN bây giờ, ngoài sách giáo khoa thì nhiều nhất là sách dậy thành công, bí kíp thành công, bí kíp làm giầu hoặc đại loại những quyển sách chỉ cần nhìn bìa là đã biết người ta viết gì rồi. 

Nhiều thứ nhì là tiểu thuyết, hoặc truyện ngôn tình. Thực ra nếu có thời gian rảnh mình rất thích đọc tiểu thuyết, cảm giác chẳng phải suy nghĩ gì, để mặc cho câu chuyện dẫn dắt mình vào thế giới mới. Nhưng hiệu sách VN bây giờ nhiều sách bán tiêu đề quá. Kiểu “Oxford thương yêu” bán cho những người tò mò về Oxford, hay là “Chân ngắn sao phải xoắn” => dành cho các bạn nữ lùn… đại loại là những cuốn sách phục vụ cho việc mua để check-in. Thực ra mình cũng thích check in, nhưng nếu phải chọn,mình sẽ chọn một tấm thiệp, thế là đủ.  Tát nhiên là các cuốn sách ý cũng có nội dung, có thể có người thích nhưng thật lòng bản thân mình cũng chẳng tò mò về các câu chuyện bên trong. Cơ bản thì cuộc sống của bản thân mình bây giờ, cuộc sống của những người xung quanh mình bây giờ, đầy chuyện li kì, đầy chuyện sâu sắc. Việc gì phải tốn sự tò mò vào câu chuyện của một người khác. không liên quan, và thậm chí tác giả của cuốn truyện ý còn chưa biết có sâu sắc bằng mình hay không. 

Nói như vậy, không phải bây giờ chẳng còn gì có thể đọc. Có rất nhiều thứ hay mà tình cờ mình đọc được. Có những thứ hay mình cũng xếp vào wishlist mà nghĩ rằng một ngày nào mình xứng đáng thì sẽ đọc những cuốn ấy. Đại loại sau đây là vài thứ mình recommend. Hy vọng các bạn về sau làm book challenge cũng viết vài note là cái quyển ý hay ở chỗ nào cho người khác biết hay mà đọc.

1- Có thể bạn chưa biết:

Quyển này mình được nhà trường tặng nhân dịp hồi lớp 1 đạt học sinh giỏi.Nghĩ lại nhà trường ngày đó giáo dục cũng tốt ra phết Đại loại là sách của trẻ con, dậy xem trái đất to như nào so với mặt trời, làm thế nào phun mưa tạo cầu vồng blah blah. Thực ra đọc mấy cuốn đó cũng giải trí, mà nhiều lúc nhìn lên trời thấy đám mây thì cũng kiểu “À, hóa ra là nó từ nước mà thành” =)).Nhưng mình lưu ý là hãy đọc sách, chứ đừng lên mấy page kiểu “có thể bạn chưa biết” hay “8fact gì đó” cung cấp toàn tri thức câu khách, đọc xong không biết khôn hơn hay không.

2- Chiến Tranh Tiên Tệ:

Có nhiều người đọc cuốn này rồi, mình chỉ recommend cho các bạn chưa đọc là, đọc để biết thôi, chứ đừng vội tin. Quyển này khá hay vì nó cho mình tư duy về việc liệu những thứ ta nhìn thấy có đúng như bản chất của nó hay không. Kết hợp với những cái này các bạn có thể xem thêm các film kiểu Ma Trân, Inception, cũng cùng một concept. Cùng thể loại này cũng có mấy cuốn, nhưng mà mình khuyên các bạn, đọc 1 thôi, đừng đọc nhiều

3- Mưu kế và xử thế: 

Cũng là 36 kế nhưng không phải cuốn của Tôn Tử đâu nhé. Chẳng phải đọc để ủ mưu tính kế gì đâu. Nhưng đọc cái này mới thấy là tụi Trung Quốc quá sáng tạo. Nhưng hầu hết mấy cái sáng tạo ý đều đến từ bước đường cùng, từ cái khó khăn.ĐÚng kiểu “cái khó ló cái khôn”. 

4- Một nửa của 13 là 8.

Thực ra mình mới đọc xong chap 1 của cuốn này. Nhưng nó lại cung cấp một phần còn lại rất quan trọng của sự sáng tạo. Đấy là việc những ý tưởng hay ho nhất thường đến lúc ta  vui vẻ. Cho nên những nơi có môi trường làm việc vui vẻ thường tạo ra nhiều ý tưởng và năng suất cao hơn. Biết đến đây thì các bạn cũng không cần đọc quyển này nữa hoặc có thể tìm đọc nếu muốn

5- 1q84

Một lần chờ bạn ở quán cafe, mình có đọc một vài trang đầu của cuốn ấy và về sau quyết định mượn bạn để đọc lại. Nếu bạn thực sự muốn có một câu chuyện để biết thêm, một thế giới khác để hòa mình vào thì đây là một cuốn truyện hoàn hảo. Dường như mọi chi tiết tác giả miêu tả điều không có gì thừa, và cũng đủ để bạn vẽ ra thế giới ấy trước mắt. Và tát nhiên, nhân vật trong truyện thì cá tính và rất thông minhg. Bạn sẽ không phải tốn thời gian đặt câu hỏi”tại sao nhân vật A lại phải làm việc đó”. Nói chung là đáng đọc.

Thực ra tương tự thì bạn có thể đọc Harry Potter, câu chuyện thì li kì hơn nhưng khả năng miêu tả của Rowling thì không tốt bằng Haruki được.

6- Dế mèn phiêu lưu kí

Là 1Q84 + harry potter: Cốt truyện đủ hay, miêu tả cũng chi tiết nữa. Cốt truyện cũng thi thoảng cũng có đến 2 lớp. Có một hồi thời lớp 6 mình bị cuồng truyện này đến độ toàn quote mấy câu trong truyện vào mấy bài tập đặt câu ở trên lớp.

7- Kí Nguyễn Tuân

Thực ra mình nghĩ Việt Nam có nhiều tác phẩm đọc được. Nhưng hay là do ở trường lớp mình bị ép đọc tác phẩm VN nhiều quá nên nhiều lúc bị hết cảm hứng đọc. Nhưng mà một lần mình lên ông ngoại , được ông cho mượn đọc quyển Kí Nguyễn Tuân. thực lòng có nhiều đoạn không hiểu. nhưng nếu mà bạn đang chán nản với thế giới ảo thì nên tìm đọc. Vì thực sự, Nguyễn Tuân tả hòn đá vỡ cũng đẹp và chân thực lắm.

8- Thần Thoại Hy Lạp

Mình đọc bộ này là truyện tranh thôi, vì có lần mình thử đọc bản gốc và thực sự => cực kì khó hiểu. Nhưng đọc xong càng chả hiểu, tại sao ngày xửa ngày xưa người ta não bé lại nghĩ ra mấy thứ hay như này.

Cùng với thể loại khó hiểu và Li kì đấy là bộ “The Lord of the Ring”. Với bộ chúa nhận thì mình khuyên bạn nào đọc sách không hiểu thì nên xem film vì film làm cũng khá sát. Chả hiểu sao mình thấy xã hội trong chúa nhẫn giống xã hội VN bây giờ quá. Ai cũng chạy theo một cái nhẫn mà sức mạnh cũng chỉ là tàng hình, ai cũng sợ một kẻ vô hình.

9- Truyện tranh

Nói chung là nực cười vì mình chê mấy tiểu thuyết ngôn tình mà lại recommend truyện tranh, nhưng mà mình rất thích đọc truyện tranh.Chắc tại tính giải trí cao hơn Ghét cái là mấy ông họa sĩ đầu lâu quá, Naruto, Conan, Hunter x Hunter, Phong Vân… mãi ko thấy kết thúc. Tính từ cái ngày Conan bị hóa bé đến h chắc nó phải dậy thì mấy lần rồi mà vẫn chưa hết truyện. Thực ra h mình còn follow Naruto với Hunter … nhưng Conan mình drop lâu rồi. Bao h finish thì mới quay lại đọc.

—-

Một ngày nọ, mình nhận ra, có những thứ mình đọc trong sách, chẳng có ở google. Có những thứ mình học ở ngoài đời, lại chẳng sách nào dậy. Có những thứ ngoài đời chẳng hỏi được ai, google một phát là xong. Với mình, những thứ bạn đọc được trong sách làm cho bản thân bạn khác với rất nhiều người khác. Vì nó không dễ ngấm như mấy bài báo, nhưng ngấm rồi, nó sẽ ở mãi trong con người bạn.

Vài suy nghĩ linh tinh khác

– Mình cũng hay tìm và sưu tập ebook, cũng hay share, nhưng mỗi lần share, rất nhiều người xin, nhưng chả biết có ai đọc không.

– Nhiều người đọc sách, hoặc vờ như vậy cũng chỉ để thêm vào cái mác cho bản thân rằng mình đã đọc quyển ý quyển nọ.

– Bây giờ ebook nhiều nhưng đọc sách giấy vẫn sướng hơn. đỡ mỏi mắt, lại kiểu lật đi lật lại nhiều trang dễ dàng.

– Nhiều cuốn đọc rất khó hiểu, nhưng nghe người khác giải thích 1-2 câu, lúc đọc lại lại thấy dễ đọc và hay hơn nhiều. 

– Cuộc đời quá ngắn để đọc mỗi cuốn sách một lần. Nhưng cũng cần có những quyển mình cần đọc lại lần 2, lần 3.

– Hầu hết sách mình đọc đều trước năm lớp 6, sau đấy thì không có sách đọc nữa vì chả ai mua cho + lớn rồi, chơi game sướng hơn.

– Mình thực sự đọc không nhiều vì mình bị mất tin tưởng với chất lượng những gì người ta viết trong sách bây giờ. Nhưng thực sự nếu các bạn biết có cuốn nào hay ho, hãy chỉ cho mình. 

Mentor

Hôm trước có một bạn hỏi mình:

– Công ơi, ấy hiện tại đang có ai làm mentor không ? 

– Mentor tức là như thế nào, là người dẫn đường chỉ lối hả ?

– Cũng không hẳn, là mọt người sẵn sàng giúp đỡ ấy, có câu hỏi gì thì tìm đến người ấy đâu tiên. Kiểu tin cậy ý.

Mình sững sờ ra một lúc, nghĩ kĩ lại, thực sự kinh nghiệm, lối sống, mình tiếp thu của rất nhiều người, nhưng chẳng có ai quá đủ mức ảnh hưởng mình thực sự nhiều. Mình trả lời 

– Không. 

– Những người thành công hay nổi tiếng lúc trẻ thường đều có một ai đó làm mentor. 

Là mình thực sự không có ai hay là chưa đến lúc gặp được người đó, hay là mình đang có quá nhiều người “mentor” nên ko biết chọn ai làm tiêu biểu.

Chắc cũng sắp hết giai đoạn trẻ rồi.

Nhiều lúc phân vân giữa việc nọ việc kia cũng chỉ biết tự cảm nhận, tìm lời giải đáp, rồi tự chọn lấy con đường cho mình …